Belirtileri erken teşhis etmek hayat kurtarabilir.
İnsülin kalemleri, pompalar, sürekli glikoz ölçüm cihazları ve DISONCARE gibi sıcaklık kontrollü ilaç soğutucuları gibi modern teknolojiler sayesinde diyabet yönetimi kolaylaştı. Yine de diyabetik acil durumlar hala yaşanabiliyor. Evde, işte veya seyahat ederken güvende kalmak için acil durumların türlerini, belirtilerini ve acil müdahale yöntemlerini anlamak çok önemlidir.
Bu kılavuz , diyabetle ilgili en yaygın acil durumları , bunların nasıl yönetileceğini ve özellikle insülin veya sıcaklığa duyarlı diğer ilaçlar kullanılırken nasıl önleneceğini ayrıntılı olarak açıklamaktadır.
1. Şiddetli Hipoglisemi (Çok Düşük Kan Şekeri)
Nedir:
Kan şekeri tehlikeli derecede düşük seviyelere indiğinde (tipik olarak <70 mg/dL ), beyin glikozdan mahrum kalır.
Yaygın Nedenler:
-
Çok fazla insülin
-
Öğün atladı
-
Karbonhidrat alımı olmadan yoğun egzersiz
-
Aç karnına alkol içmek
-
İlaç dozlama hataları
Belirtiler:
-
Titremek, terlemek
-
Hızlı kalp atışı
-
Kafa karışıklığı, sinirlilik
-
Konuşma bozukluğu
-
Koordinasyon kaybı
-
Ağır vakalar: nöbetler veya bilinç kaybı
Hemen Yapılması Gerekenler:
-
15 gram hızlı emilen karbonhidrat verin (glikoz tabletleri, meyve suyu, gazlı içecek).
-
15 dakika sonra kan şekerini tekrar kontrol edin.
-
Bilinçsiz ise → glukagon (burundan veya enjeksiyon yoluyla) uygulayın ve acil servisleri arayın.
Önleme:
-
Düzenli öğünler tüketin.
-
Sık CGM kontrolleri
-
İnsülini doğru şekilde saklayın (ısıdan zarar görmüş insülin tahmin edilemez şekilde etki edebilir; seyahat ederken ilaç soğutucu kullanın).
-
Kan şekeri düşüşleri sık sık yaşanıyorsa, dozajı doktorunuzla gözden geçirin.
Referans:
Amerikan Diyabet Birliği. “Hipoglisemi (Düşük Kan Şekeri).” ADA Kılavuzları, 2024.
2. Hiperglisemi (Çok Yüksek Kan Şekeri)
Nedir:
Yetersiz insülin, hastalık, stres veya pompa arızası nedeniyle kan şekeri seviyesi yüksek kalır (>250 mg/dL).
Yaygın Nedenler:
-
Yeterli insülin yok
-
Hastalık veya enfeksiyon
-
Süresi geçmiş veya aşırı ısınmış insülin
-
Pompa infüzyon seti arızası
-
Bazı ilaçlar (steroidler)
Belirtiler:
-
Aşırı susuzluk
-
Sık idrara çıkma
-
Bulanık görüş
-
Tükenmişlik
-
Baş ağrısı
Ne yapalım:
-
Keton seviyelerini kontrol edin.
-
Hidrat
-
Düzeltici insülin alın.
-
Ketone seviyeniz orta/yüksek ise doktorunuzla iletişime geçin.
-
Pompa bağlantı noktasını değiştirin veya kalemin depolama kaynaklı hasarını kontrol edin.
Önlem İpucu:
İnsülini her zaman güvenli bir sıcaklık aralığında (2–8°C buzdolabında) saklayın ve asla aşırı ısınmasına izin vermeyin. DISONCARE gibi taşınabilir bir soğutucu, günlük işe gidip gelme veya seyahat sırasında insülinin bozulmasını önleyebilir.
Referans:
Amerikan Diyabet Birliği. “Hiperglisemi.” ADA Bakım Standartları 2024.
3. Diyabetik Ketoasidoz (DKA)
Nedir:
Vücudun glikoz yerine yağ yaktığı ve keton adı verilen tehlikeli asitler ürettiği, yaşamı tehdit eden bir durumdur.
En sık görüldüğü yerler:
Tip 1 diyabeti olan kişilerde görülür, ancak hastalık sırasında veya şiddetli insülin eksikliği durumunda Tip 2 diyabette de ortaya çıkabilir.
Sebepler:
-
Kaçırılan insülin dozları
-
Hastalık veya enfeksiyon
-
Pompa kateteri tıkanıklığı
-
Bozulmuş insülin (ısıya maruz kalma veya donma nedeniyle)
Belirtiler:
-
Yüksek kan şekeri (>250 mg/dL)
-
Orta veya yüksek ketonlar
-
Derin, hızlı nefes alma
-
Meyve kokulu nefes
-
Karın ağrısı, mide bulantısı
-
Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
-
Aşırı susuzluk
Ne yapalım:
-
Test ketonları
-
Hızlı etkili insülin düzeltmesi yapın.
-
Su veya elektrolit içeren sıvılar için.
-
Hemen acil tıbbi yardım alın.
Önleme:
-
İnsülin tedavisini asla atlamayın.
-
İnsülin taşırken sıcaklığı sabit tutan tıbbi bir soğutucu kullanın.
-
Pompa infüzyon setlerini 2-3 günde bir değiştirin.
-
Hastalık izinleri yönetim planı
Referans:
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri. “Diyabetik Ketoasidoz: Belirtileri Bilin.” CDC 2023.
4. Hiperozmolar Hiperglisemik Durum (HHS)
Nedir:
Genellikle tip 2 diyabet hastalarında görülen, kan şekerinin aşırı derecede yükseldiği (>600 mg/dL) ve dehidratasyona ve bilinç değişikliğine yol açan şiddetli bir hiperglisemik acil durum.
Belirtiler:
-
Aşırı susuzluk
-
Kuru cilt ve ağız
-
Zayıflık
-
Kafa karışıklığı veya halüsinasyonlar
-
Nöbetlerin ileri evreleri
Ne yapalım:
-
Hemen acil tıbbi yardım alın.
-
Bilinçliyseniz su içmeyi unutmayın.
-
Hastaneye giderken kan şekeri seviyelerini takip edin.
5. İnsülin Pompası Arızası veya İnfüzyon Seti Arızası
İnsülin pompası sorunları hızla şiddetli hiperglisemiye veya diyabetik ketoasidoza yol açabilir.
Sebepler:
-
Tıkanma
-
İnfüzyon setinin bükülmesi
-
Bölge enfeksiyonu
-
Zayıf yapıştırıcı nedeniyle pompa yerinden çıktı.
-
Pompa donanım/yazılım arızası
Uyarı İşaretleri:
-
Hızlı kan şekeri yükselişi
-
Beklenmedik ketonlar
-
“Teslimat yok” uyarıları
-
Islak infüzyon bölgeleri (insülin sızıntısı)
Ne yapalım:
-
İnfüzyon setini derhal değiştirin.
-
Düzeltici insülini kalemle enjekte edin.
-
Keton seviyelerini kontrol edin.
-
Pompa arızalı kalmaya devam ederse yedek şırıngalara geçin.
Önleme:
-
Siteleri değiştirin
-
Boruları inceleyin.
-
Yedek insülininizi soğutucu bir kapta saklayın (ısıya karşı koruma için DISONCARE önerilir).
-
Seyahat ederken her zaman yedek pompa malzemeleri bulundurun.
Referans:
Diyabet Bakım ve Eğitim Uzmanları Birliği (ADCES). “İnsülin Pompası Sorun Giderme Kılavuzu.” 2024. 
6. GLP-1 İlaçlarının Neden Olduğu Şiddetli Hipoglisemi (Nadir ancak İnsülin ile Mümkün)
GLP-1 ilaçları (Ozempic, Wegovy, Mounjaro) tek başına nadiren hipoglisemiye neden olur, ancak aşağıdaki ilaçlarla birlikte kullanıldığında düşük kan şekeri seviyelerine yol açabilir :
-
İnsülin
-
Sülfonilüreler
Belirtiler:
Yukarıda bahsedilen hipoglisemi ile aynı.
Ne yapalım:
-
Hızlı karbonhidratlarla tedavi edin.
-
Doz ayarlamalarını doktorunuzla birlikte gözden geçirin.
-
GLP-1 ilaçlarını daima gerekli sıcaklık aralıklarında saklayın (asla dondurmayın; ısıdan uzak tutun).
Referans:
FDA GLP-1 Agonistleri İlaç Kılavuzları, 2024.
7. Laktik Asidoz (Nadir, Metformin ile ilişkili)
Bu son derece nadir görülen ancak ciddi bir durumdur.
Belirtiler:
-
Bulantı
-
Hızlı nefes alma
-
Kas ağrısı
-
Aşırı yorgunluk
Acil Durum Eylemi:
Hemen acil servise başvurun.
Referans:
Drugs.com Metformin Monografisi (FDA Onaylı Kullanım Alanları ve Uyarılar), 2024.
Diyabet Hastaları İçin Temel Acil Durum Kiti
İyi hazırlanmış bir ilk yardım çantası, küçük sorunların acil duruma dönüşmesini önleyebilir:
-
Hızlı etkili karbonhidratlar
-
Glikoz tabletleri/jeli
-
Glukagon kalemi veya burun spreyi
-
Ölçüm cihazı, şeritler ve yedek bataryalar
-
Pompa malzemeleri
-
Yedek insülin kalemleri
-
İnsülin, sıcaklık kontrollü bir soğutucuda ( seyahat veya dış mekan kullanımı için DISONCARE ) saklanır.
-
Tıbbi kimlik etiketi
-
Acil durum iletişim bilgilerinin çıktısı
Son Düşünceler
Diyabetle ilgili acil durumların çoğu, eğitim, hazırlık ve ilaçların doğru kullanımıyla önlenebilir . Özellikle seyahat sırasında insülininizi, GLP-1 ilaçlarınızı veya pompa malzemelerinizi güvenli sıcaklıklarda saklamak, güvende kalmanın çok önemli bir parçasıdır.